𝐌𝐚𝐬𝐣𝐒𝐝 π‘πšπ²πš 𝐝𝐒 𝐊𝐨𝐞𝐭𝐚-π‘πšππ£πš

(π·π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘“π‘œπ‘‘π‘œ π‘‘π‘Žπ‘› π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π·π‘’π‘›π‘Žβ„Ž)

oleh J. KREEMER,

𝘈𝘳𝘴π˜ͺ𝘱𝘒𝘳π˜ͺ𝘴 π˜₯𝘒𝘳π˜ͺ 𝘐𝘯𝘴𝘡π˜ͺ𝘡𝘢𝘡 𝘈𝘀𝘦𝘩.

Pada tanggal 24 Januari 1874, ibu kota Aceh, yang merupakan tujuan utama dari ekspedisi Aceh kedua, jatuh ke tangan kami. Bendera triwarna tanah air (Belanda) dikibarkan di pohon tertinggi di kediaman Sultan (yang saat itu secara keliru kami sebut sebagai kraton), sehingga bendera tersebut terlihat dari pelabuhan Ulee Lheue. Dan sementara musik trompet memainkan lagu-lagu kebangsaan, bendera tersebut disambut oleh seluruh armada perang dengan hormat Kerajaan; semua kapal mengibarkan warna merah, putih, dan biru di tiang tertingginya.

​Karena kediaman penguasa tersebut secara umum dikenal oleh penduduk Aceh dengan nama Kutaraja (artinya: benteng kerajaan), Panglima Tertinggi Jenderal J. van Swieten memutuskan untuk tetap menggunakan nama tersebut bagi pemukiman baru kami, dan Pemerintah Hindia (Belanda) memberikan persetujuannya melalui Keputusan (Bt.) tanggal 19 Maret 1874 No. 1. Melalui perintah harian, sang jenderal menyampaikan kepada para perwira dan bawahan: ​"Kraton telah menjadi milik kita, dan rakyat Aceh yang bangga telah dipaksa menyerah di hadapan keberanian dan keahlian militer Anda sekalian. Penaklukan misigit (masjid) tersebut adalah sebuah mahakarya, yang memberi kehormatan bagi Anda semua dan komandan brigade Anda, dan seterusnya.

​Masjid ini, satu dari tiga masjid utama di Aceh ²) (Meuseugit Raja), telah memiliki sejarah yang panjang dan penuh gejolak. Masjid tersebut bukanlah yang pertama dan juga bukan yang terakhir di tempat ini. Yang pertama konon dibangun oleh Sultan Aceh yang paling berkuasa: Iskandar Muda (1607–1636), yang dalam tradisi pribumi lebih dikenal dengan nama dari Marhoem Meukoeta Alam.

Masjid tersebut menyandang nama Beit ar-rahmān, "Kediaman Sang Maha Penyayang", dan menurut kronik lokal, pada masa pemerintahan Sultanah Aceh kedua: Noer al-ālam (1675—1678), masjid tersebut hancur akibat kebakaran besar bersama dengan istana Sultan serta banyak perhiasan dan harta kerajaan.

Bahwa itu bukanlah tempat ibadah terakhir di lokasi ini terbukti dari hal berikut, sebagaimana masih diingat oleh beberapa orang tua di Aceh, bahwa pada masa kejayaan kegiatan Habib Abdoerrahman di Aceh — yaitu sebelum dan selama masa pemerintahan Jenderal K. van der Heijden — uang dikumpulkan olehnya di mana-mana untuk membangun sebuah masjid utama yang baru di pusat kota, karena bangunan yang lama sudah tidak layak lagi.

​Ia membangunnya tidak mengikuti gaya arsitektur biasa rumah ibadah Aceh yang memiliki atap tumpang, yang terdiri dari dua tingkat (lapih atau teurataq) dan bagian puncak yang meruncing (poetjaq), melainkan sedikit mengikuti model masjid paling suci dalam Islam, yaitu yang ada di Mekkah dengan ruang terbuka di tengahnya. Masjid inilah yang, saat pecahnya Perang Aceh, diubah menjadi tempat pertahanan yang diperkuat, yang mana pasukan kami pada tanggal 10 April 1873 pertama kali merasakannya melalui tembakan senapan yang hebat, yang dilepaskan dari balik dinding-dindingnya ke arah barisan depan kolom pasukan, yang pada ekspedisi pertama melawan Aceh hari itu sedang merangsek maju menuju "Kraton". 

Akibat perlawanan sengit dari musuh dan kondisi di mana tembok tinggi yang mengelilingi masjid tersebut membuat penyerbuan tidak memungkinkan lagi, tidak ada cara lain untuk mengusir musuh selain dengan membakar bangunan tersebut, di mana beberapa tembakan suar ke arah atap rumbia yang mudah terbakar sudah cukup untuk melakukannya.

​Masjid yang terbakar itu pun jatuh ke tangan kami, namun pada hari yang sama masjid tersebut ditinggalkan kembali karena dianggap tidak bijaksana untuk membiarkan pasukan kami yang kelelahan tetap menduduki posisi yang berbahaya tersebut. Namun, ketika terbukti tidak mungkin menaklukkan Kraton (Istana) yang terletak di dekatnya tanpa menguasai masjid, empat hari kemudian masjid tersebut direbut kembali oleh pasukan kami, meskipun dengan kesulitan dan pengorbanan yang lebih besar daripada yang pertama kali.

​Pada hari yang sama, Mayor Jenderal J.H.R. KΓΆhler yang sudah beruban, panglima tertinggi ekspedisi tersebut, datang ke benteng yang telah ditaklukkan untuk meninjau keadaan. Di sana ia terluka parah dan tak lama kemudian meninggal dunia. Kematiannya menandai dimulainya kesengsaraan ekspedisi pertama, yang pada tanggal 17 April memaksa pasukan kami mengevakuasi meuseugit (masjid) itu lagi.

​Pada tanggal 6 Januari tahun berikutnya (1874), dalam Ekspedisi Aceh Kedua di bawah komando Letnan Jenderal J. van Swieten, masjid tersebut—yang sementara itu telah diperkuat oleh musuh dan dikelilingi oleh beberapa pertahanan luar yang kokoh—kembali direbut oleh pasukan kami. Namun, terdapat kerugian besar di pihak kami: 14 prajurit tewas, serta 11 perwira dan 197 prajurit luka-luka. Karena penaklukan Kraton dan pemukiman kami di sana segera menyusul, masjid tersebut sejak saat itu tetap berada dalam kekuasaan kami.

​Jenderal van Swieten, sebelum kepulangannya ke Jawa, ingin memberikan bukti kepada rakyat Aceh bahwa agama mereka sepenuhnya dihormati oleh otoritas Belanda dan dengan demikian ingin berkontribusi pada rekonsiliasi dengan pihak yang tetap memusuhi, menulis sebuah surat pada tanggal 8 Februari 1874 kepada beberapa kepala suku (tokoh) yang paling berpengaruh, di mana ia berjanji:

'Bahwa masjid besar tersebut akan dibangun kembali dan dijadikan tempat belas kasih yang sejati, ketika tidak ada lagi kematian dan kehancuran, melainkan doa kepada Tuhan Yang Maha Esa dan amal kasih yang akan terpancar darinya.'

​Ketika pada tahun 1877 Gubernur Jenderal Mr. J.W. van Lansberge mengunjungi Aceh Besar, ia mengulangi janji yang sebelumnya dibuat oleh Van Swieten dalam sebuah pidato kepada para tokoh dengan kata-kata sebagai berikut:

​'Saya ingin memberikan Anda sebuah kenang-kenangan pribadi dari kunjungan saya ke sini, namun lebih dari itu, adalah keinginan saya agar sebagai kenangan abadi dari kunjungan tersebut, janji yang dahulu diberikan kepada Anda akan ditepati, yaitu untuk membangun kembali masjid besar tersebut setelah penaklukan Aceh.'

​Rancangan asli dari Meuseugit Raja (Masjid Raya) yang baru dibuat oleh arsitek Bruins dari Departemen Pekerjaan Umum Sipil, dengan berkonsultasi kepada Hoofdpanghoeloe (Penghulu Kepala) Garut (di Karesidenan Priangan), yang memberikan penjelasan yang diperlukan mengenai persyaratan khusus yang harus dipenuhi oleh bangunan tersebut, dengan mempertimbangkan aturan dan konsep agama Islam.

​Pengawas dari departemen yang sama, L.P. Luyks, kemudian dikirim ke Aceh untuk mengumpulkan data lebih lanjut dan mengambil langkah-langkah persiapan yang diperlukan untuk pembangunan tersebut. Arsitek berjasa ini, yang di bawah pimpinan langsungnya proyek bangunan yang sulit tersebut kemudian dilaksanakan sepenuhnya, setelah kembali ke Batavia, mengubah rancangan asli di kantor pusat departemennya dengan bantuan beberapa insinyur menjadi rancangan yang akhirnya digunakan dalam pembangunan.

​Pelaksanaan pekerjaan tersebut jauh dari kata sederhana. Awalnya orang-orang berharap untuk mempekerjakan buruh Aceh, setelah banyak upaya yang gagal, akhirnya diputuskan untuk meninggalkan gagasan tersebut dan sebagai gantinya mempekerjakan tenaga kerja Tionghoa.

Dalam suratnya tertanggal 19 Februari 1879 No. 314, yang saya temukan di arsip daerah Koeta-Radja, Jenderal Van der Heijden menulis kepada Pemerintah Hindia Belanda sebagai berikut:

​'Orang Aceh menunjukkan kurangnya minat dalam urusan keagamaan saat pembangunan Masjid Raya sedang berlangsung. Baik para pemuka (Ulee Balang) maupun rakyat biasa tidak menunjukkan semangat untuk itu.

​Dengan susah payah akhirnya mereka setuju untuk menggali parit fondasi di bawah sistem kerja paksa (heerendienst), namun mereka hanya mengerjakan 1/3 atau 1/4 dari kedalaman dan lebar yang seharusnya.

​Beberapa waktu lalu, ketika muncul keraguan mengenai arah kiblat (frontlijn) Masjid yang tepat, para pemuka dan pemuka agama dipanggil untuk datang ke lokasi guna meninjau masalah tersebut bersama Perwira Teknik Senior dan bawahannya, serta Asisten Residen Kotta Radja.

​Setelah keputusan diambil, para pemuka dan ulama tersebut dengan tenang duduk di bawah atap pasar terdekat, membiarkan para perwira dan Asisten Residen bekerja sendirian di bawah terik matahari untuk memasang patok-patok arah yang benar. Seolah-olah hal itu bukan urusan mereka.

​Ketika baru-baru ini upah harian secara umum diturunkan menjadi satu gulden per hari kerja biasa, seketika itu juga seluruh orang Aceh meninggalkan proyek Masjid. Baru dalam beberapa hari terakhir ini ada beberapa yang kembali bekerja, setelah orang-orang Tionghoa sudah lebih dulu mendaftarkan diri kembali.'

Setelah (rencana) dibuat, diadakanlah sebuah pelelangan di Batavia. Karena ketidaktahuan akan lokasi pembangunan dan kemungkinan adanya rasa takut akan kesulitan dalam melaksanakan pekerjaan yang unik ini, tidak satu pun dari sedikit kontraktor di Jawa yang ikut bersaing. Hanya ada satu pendaftar, yaitu Lie A Sie, seorang Letnan Tionghoa di Aceh, yang akhirnya memenangkan proyek tersebut dengan nilai 203.000 gulden.

​Pada tanggal 9 Oktober 1879, dilakukan peletakan batu pertama dengan upacara besar oleh Teungkoe Kali Malikoen AdΓ©, dengan dihadiri oleh Jenderal Van der Heijden, otoritas sipil dan militer, sejumlah besar kepala suku dan tokoh terkemuka, serta ribuan rakyat Aceh. Sang Jenderal menyampaikan pidato perayaan sebagai berikut:

π‘ƒπ‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘…π‘Žπ‘—π‘Ž, π»π‘’π‘™π‘’π‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘›π‘”, πΌπ‘šπ‘Žπ‘š, πΎπ‘’π‘‘π‘’π‘Ž, π‘Šπ‘Žπ‘˜π‘–π‘™, πΎπ‘’π‘’π‘β„Žπ‘–π‘˜, π‘ˆπ‘™π‘Žπ‘šπ‘Ž, π‘‘π‘Žπ‘› π‘ π‘’π‘™π‘’π‘Ÿπ‘’β„Ž π‘Ÿπ‘Žπ‘˜π‘¦π‘Žπ‘‘ π΄π‘π‘’β„Ž π‘π‘’π‘ π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘’π‘Ÿπ‘Žβ„Ž π‘—π‘Žπ‘—π‘Žβ„Žπ‘Žπ‘›π‘›π‘¦π‘Ž!

​π‘†π‘Žπ‘¦π‘Ž π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘’π‘π‘Žπ‘π‘˜π‘Žπ‘› π‘ π‘’π‘™π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘‘ π‘‘π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘›π‘” π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘ π‘’π‘˜π‘Žπ‘™π‘–π‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘˜π‘’π‘šπ‘π‘’π‘™ 𝑑𝑖 𝑠𝑖𝑛𝑖. π‘†π‘’π‘‘π‘–π‘Ž π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘—π‘Žπ‘›π‘—π‘– π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘π‘’π‘Ÿπ‘€π‘Žπ‘˜π‘–π‘™π‘Žπ‘› π‘ƒπ‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž π»π‘–π‘›π‘‘π‘–π‘Ž π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž—π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘–π‘šπ‘Žπ‘›π‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘–π‘›π‘”π‘Žπ‘‘—π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘šπ‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘› π‘˜π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘™π‘– π‘€π‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π‘…π‘Žπ‘¦π‘Ž π΄π‘›π‘‘π‘Ž, π‘˜π‘–π‘›π‘– π‘˜π‘–π‘‘π‘Ž π‘π‘’π‘Ÿπ‘˜π‘’π‘šπ‘π‘’π‘™ 𝑑𝑖 𝑠𝑖𝑛𝑖 π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘¦π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘™π‘’π‘‘π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘‘π‘’ π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘›π‘¦π‘Ž.

​π·π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘π‘’π‘šπ‘’π‘›π‘’β„Žπ‘Žπ‘› π‘—π‘Žπ‘›π‘—π‘– 𝑖𝑛𝑖, π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘˜π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘™π‘– π‘šπ‘’π‘™π‘–β„Žπ‘Žπ‘‘ π‘π‘’π‘˜π‘‘π‘– π‘›π‘¦π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘’ π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘  π‘›π‘–π‘Žπ‘‘ π‘π‘Žπ‘–π‘˜ π‘˜π‘Žπ‘šπ‘– π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘šπ‘’π‘›π‘”β„Žπ‘œπ‘Ÿπ‘šπ‘Žπ‘‘π‘– π‘Žπ‘”π‘Žπ‘šπ‘Ž π΄π‘›π‘‘π‘Ž.

​π‘†π‘’π‘šπ‘œπ‘”π‘Ž π‘π‘’π‘›π‘‘π‘–π‘Ÿπ‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ 𝑠𝑒𝑐𝑖 𝑖𝑛𝑖 π‘—π‘’π‘”π‘Ž π‘šπ‘’π‘›π‘—π‘Žπ‘‘π‘– π‘‘π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘“π‘Žπ‘—π‘Žπ‘Ÿ π‘π‘Žπ‘”π‘– π‘šπ‘’π‘›π‘–π‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘‘π‘›π‘¦π‘Ž π‘˜π‘’π‘šπ‘Žπ‘—π‘’π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘šπ‘Žπ‘˜π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘› π΄π‘π‘’β„Ž; π‘Žπ‘”π‘Žπ‘Ÿ 𝑑𝑖 π‘šπ‘Žπ‘ π‘Ž π‘‘π‘’π‘π‘Žπ‘›, π‘Žπ‘›π‘Žπ‘˜ 𝑐𝑒𝑐𝑒 π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘šπ‘’π‘šπ‘π‘’π‘Ÿπ‘˜π‘Žπ‘‘π‘– π‘šπ‘œπ‘šπ‘’π‘› 𝑖𝑛𝑖 π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘– π‘Žπ‘€π‘Žπ‘™ π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘’π‘Ÿπ‘Ž π‘˜π‘’π‘‘π‘’π‘›π‘Žπ‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘–π‘π‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘˜π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘—π‘’π‘‘π‘Žπ‘›, π‘ π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Ž π‘˜π‘’π‘šπ‘Žπ‘˜π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘˜π‘Žπ‘¦π‘Žπ‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘’π‘Ÿβ„Žπ‘–π‘›π‘”π‘”π‘Ž.

​π·π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘œπ‘™π‘œπ‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘Œπ‘Žπ‘›π‘” π‘€π‘Žβ„Žπ‘Ž πΎπ‘’π‘Žπ‘ π‘Ž, π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘ π‘’π‘šπ‘’π‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘’π‘‘ π‘π‘’π‘˜π‘’π‘Ÿπ‘—π‘Ž π‘ π‘Žπ‘šπ‘Ž π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š β„Žπ‘Žπ‘™ 𝑖𝑛𝑖, π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘›π‘‘π‘’π‘‘π‘–π‘˜π‘Žπ‘ π‘–π‘˜π‘Žπ‘› π‘ π‘’π‘™π‘’π‘Ÿπ‘’β„Ž π‘˜π‘’π‘˜π‘’π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘› π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘¦π‘Ž-π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘¦π‘Ž π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘–π‘Žπ‘›. π‘†π‘Žπ‘¦π‘Ž π‘šπ‘’π‘šπ‘–π‘›π‘‘π‘Ž π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘šπ‘’π‘›π‘¦π‘Žπ‘šπ‘π‘Žπ‘–π‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘Žπ‘‘π‘Ž-π‘˜π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘ π‘Žπ‘¦π‘Ž 𝑖𝑛𝑖 π‘˜π‘’ π‘ π‘’π‘™π‘’π‘Ÿπ‘’β„Ž π‘π‘’π‘›π‘—π‘’π‘Ÿπ‘’ π΄π‘π‘’β„Ž, π‘ π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘¦π‘Ž π‘ π‘Žπ‘¦π‘Ž π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘‘π‘’π‘π‘›π‘¦π‘Ž π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘šπ‘œβ„Žπ‘œπ‘› π΅π‘’π‘Ÿπ‘˜π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘Žπ‘–π‘˜ π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘‡π‘’β„Žπ‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘šπ‘– π‘π‘’π‘›π‘¦π‘’π‘™π‘’π‘ π‘Žπ‘–π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘˜π‘’π‘Ÿπ‘—π‘Žπ‘Žπ‘› 𝑖𝑛𝑖.

​Setelah pidato ini, Teungku Kali, atas nama masyarakat Aceh, menyampaikan terima kasih atas kemurahan hati yang ditunjukkan oleh Pemerintah, dan setelah itu, dengan iringan tembakan penghormatan tiga belas meriam, dilakukanlah peletakan batu pertama bangunan tersebut. Kemudian, diadakan jamuan makan pesta yang dihadiri oleh seluruh penduduk yang ada dipelihara atas biaya pemerintah.

Telah diingatkan sebelumnya, bahwa di negeri itu sendiri tidak tersedia cukup tenaga kerja yang terampil, begitu pula dengan bahan bangunan yang hampir tidak menghasilkan apa-apa. Kapur didatangkan dari Pinang, batu bata dari Belanda; marmer untuk lantai dan tangga dipesan dari China, besi tuang untuk jendela dari Belgia, tiang-tiang besi yang berat dari Surabaya, kayu dari Moulmein, dan sebagainya.

​Pada tahun 1881, Meusigit-Raja (Masjid Raya) yang baru telah selesai, bagaikan Burung Phoenix yang bangkit dari abunya dalam wujud yang sepenuhnya berbeda. Jika sebelumnya tidak lebih dari sebuah gubuk sederhana, kini gedung itu berdiri di sana, menyerupai sebuah katedral.

​Ulama Pidie yang sudah sangat tua dan berpengaruh, Teungkoe Tjeh Marahaban, yang baru saja mengucapkan sumpah setia kepada Pemerintah, terpilih menjadi semacam direktur masjid. Personel masjid yang telah bertugas di rumah ibadah lama sebelum pecahnya perang, kini kembali menjalankan fungsi lama mereka.

​Ditetapkan pula bahwa personel ini akan menerima gaji bulanan dari Pemerintah, namun gaji tersebut akan dihentikan jika pemegang jabatan tersebut meninggal dunia. Untuk tujuan itu, dialokasikan dana sebesar Ζ’ 195 per bulan, yaitu: Ζ’ 75 untuk imeum (pemimpin), Ζ’ 50 untuk khatib (pembaca khotbah Jumat), dan masing-masing Ζ’ 35 untuk kedua bileuΓ« (pengumandang adzan) yang ada saat itu.

​Pada saat penyerahan resmi rumah ibadah tersebut pada tanggal 27 Desember, seluruh kalangan Eropa dan sekelompok besar masyarakat pribumi berkumpul. 

Gubernur A. Pruys van der Hoeven, yang telah menggantikan Jenderal Van der Heijden dalam pemerintahan, menyerahkan kunci-kunci kepada Teungkoe Kali Malikoen AdΓ© dengan pidato sebagai berikut:

​'πΈπ‘šπ‘π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘Žβ„Žπ‘’π‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘™π‘Žπ‘™π‘’, π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘™π‘’π‘– π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘Žπ‘› π‘Œπ‘Žπ‘›π‘” π‘€π‘’π‘™π‘–π‘Ž πΊπ‘’π‘π‘’π‘Ÿπ‘›π‘’π‘Ÿ π½π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘™ π»π‘–π‘›π‘‘π‘–π‘Ž π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž, π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘‘π‘–π‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘ π‘‘π‘–π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘π‘’π‘šπ‘–π‘šπ‘π‘–π‘› π΄π‘π‘’β„Ž π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘–π‘›π‘”π‘–π‘›π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž π‘Žπ‘”π‘Žπ‘Ÿ π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘–π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘™π‘Žβ„Žπ‘–π‘Ÿπ‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘–π‘ π‘‘π‘Žπ‘› π‘šπ‘Žπ‘˜π‘šπ‘’π‘Ÿ. 

𝐷𝑖 π‘π‘Žπ‘€π‘Žβ„Ž π‘π‘’π‘Ÿπ‘™π‘–π‘›π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘œπ‘‘π‘œπ‘Ÿπ‘–π‘‘π‘Žπ‘  π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž, π‘Ÿπ‘Žπ‘˜π‘¦π‘Žπ‘‘ π΄π‘π‘’β„Ž—π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘π‘–π‘šπ‘π‘–π‘› π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘›π‘¦π‘Ž π‘ π‘’π‘›π‘‘π‘–π‘Ÿπ‘– π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘Ÿπ‘’π‘‘ π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘‘ π‘–π‘ π‘‘π‘–π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘Žπ‘› π‘™π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘›π‘¦π‘Ž—π‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘”π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘ π‘™π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘›π‘π‘Ž π‘”π‘Žπ‘›π‘”π‘”π‘’π‘Žπ‘›, π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘—π‘’π‘‘π‘˜π‘Žπ‘› π‘’π‘ π‘Žβ„Žπ‘Ž π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜π‘Ž, π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘›π‘”, π‘‘π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘›π‘—π‘Žπ‘™π‘Žπ‘›π‘˜π‘Žπ‘› π‘Žπ‘”π‘Žπ‘šπ‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜π‘Ž π‘Žπ‘›π‘’π‘‘.

​'π‘ƒπ‘Žπ‘‘π‘Ž π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘ π‘‘π‘–π‘Žπ‘› 𝑖𝑛𝑖 π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘šπ‘π‘Žβ„Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘—π‘Žπ‘›π‘—π‘– π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž 𝑑𝑖 π΄π‘π‘’β„Ž π΅π‘’π‘ π‘Žπ‘Ÿ, π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘  π‘π‘–π‘Žπ‘¦π‘Ž π‘π‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž π»π‘–π‘›π‘‘π‘–π‘Ž π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž, π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘› π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π‘€π‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π‘…π‘Žπ‘¦π‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘’. π‘‡π‘Žπ‘˜ π‘™π‘Žπ‘šπ‘Ž π‘˜π‘’π‘šπ‘’π‘‘π‘–π‘Žπ‘›, 𝑑𝑖 β„Žπ‘Žπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘›π‘¦π‘Žπ‘˜ π‘π‘’π‘šπ‘–π‘šπ‘π‘–π‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜β„Žπ‘Žπ‘™π‘Žπ‘¦π‘Žπ‘˜ π‘Ÿπ‘Žπ‘šπ‘Žπ‘–, π‘”π‘’π‘π‘’π‘Ÿπ‘›π‘’π‘Ÿ π‘€π‘–π‘™π‘Žπ‘¦π‘Žβ„Ž 𝑖𝑛𝑖 π‘ π‘Žπ‘Žπ‘‘ 𝑖𝑑𝑒, πΏπ‘’π‘‘π‘›π‘Žπ‘› π½π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘™ π‘‰π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘Ÿ 𝐻𝑒𝑖𝑗𝑑𝑒𝑛, π‘šπ‘’π‘™π‘’π‘‘π‘Žπ‘˜π‘˜π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘‘π‘’ π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘šπ‘Ž π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ π‘–π‘π‘Žπ‘‘π‘Žβ„Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘ π‘‘π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘›π‘Žπ‘› 𝑝𝑒𝑛 π‘‘π‘–π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘–.'

​'π‘ƒπ‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘‘π‘–β„Žπ‘’π‘›π‘‘π‘–π‘˜π‘Žπ‘›, π‘‘π‘Žπ‘› π‘—π‘–π‘˜π‘Ž π‘ π‘’π‘ π‘’π‘˜π‘Žπ‘™π‘– π‘π‘’π‘‘π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘–π‘˜ π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘ π‘Žπ‘Ÿπ‘’π‘›π‘”π‘›π‘¦π‘Ž π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘Žπ‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž, 𝑖𝑑𝑒 π‘ π‘’π‘šπ‘Žπ‘‘π‘Ž-π‘šπ‘Žπ‘‘π‘Ž π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘’π‘ π‘–π‘Ÿ π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘šπ‘π‘œπ‘˜, π‘šπ‘’π‘›π‘”β„Žπ‘’π‘˜π‘’π‘š π‘˜π‘’π‘—π‘Žβ„Žπ‘Žπ‘‘π‘Žπ‘›, π‘‘π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘™π‘–π‘›π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘– π‘π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘‘π‘’π‘˜ π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘‘π‘Žπ‘ 𝑑𝑖 π‘˜π‘Žπ‘šπ‘π‘’π‘›π‘”-π‘˜π‘Žπ‘šπ‘π‘’π‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘”π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘ π‘˜π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘™π‘– π‘™π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜π‘Ž.

π‘ƒπ‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Žπ‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘ π‘Žπ‘Ÿ π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘ π‘Žπ‘šπ‘Ž π‘ π‘’π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘– 𝑑𝑖 π‘€π‘–π‘™π‘Žπ‘¦π‘Žβ„Ž π‘™π‘Žπ‘–π‘› 𝑑𝑖 π‘šπ‘Žπ‘›π‘Ž π‘˜π‘’π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘–π‘π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘Žπ‘‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘™π‘Žπ‘˜π‘’, π‘‘π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘ π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘‘π‘–π‘™π‘Žπ‘˜π‘’π‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘œπ‘›π‘ π‘’π‘™π‘‘π‘Žπ‘ π‘– π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘π‘’π‘šπ‘–π‘šπ‘π‘–π‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘’π‘™π‘Žπ‘šπ‘Ž π΄π‘π‘’β„Ž π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘”π‘”π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘Ÿβ„Žπ‘Žπ‘‘π‘Žπ‘ π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘‘ π‘–π‘ π‘‘π‘–π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘‘ π‘›π‘’π‘”π‘’π‘Ÿπ‘– π‘‘π‘Žπ‘› π‘™π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘”π‘Ž-π‘™π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘”π‘Ž π‘˜π‘’π‘Žπ‘”π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘Žπ‘›.

π‘€π‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π‘…π‘Žπ‘¦π‘Ž π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘ π‘’π‘™π‘’π‘ π‘Žπ‘– π‘‘π‘–π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘›. π‘€π‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ 𝑖𝑑𝑒 π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘–π‘Ÿπ‘– 𝑑𝑖 π‘ π‘Žπ‘›π‘Ž π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘– π‘‘π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘›π‘‘π‘Žπ‘ π‘˜π‘Žπ‘› π‘Žπ‘π‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘˜π‘’π‘Ÿπ‘—π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘›π‘›π‘¦π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘π‘Žπ‘‘π‘– π‘Žπ‘π‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘—π‘Žπ‘›π‘—π‘–π‘˜π‘Žπ‘›π‘›π‘¦π‘Ž.

π·π‘Žπ‘› π‘ π‘’π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘”, π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘π‘’π‘šπ‘–π‘šπ‘π‘–π‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘’π‘™π‘Žπ‘šπ‘Ž π΄π‘π‘’β„Ž, π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘ π‘’π‘šπ‘’π‘Ž π‘Ÿπ‘Žπ‘˜π‘¦π‘Žπ‘‘ π΄π‘π‘’β„Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘›π‘—π‘Žπ‘‘π‘– π‘ π‘Žπ‘˜π‘ π‘– 𝑑𝑖 𝑠𝑖𝑛𝑖, π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘™π‘’π‘– π‘ π‘Žπ‘¦π‘Ž, π‘˜π‘’π‘›π‘π‘–-π‘˜π‘’π‘›π‘π‘– π‘Ÿπ‘’π‘šπ‘Žβ„Ž π‘–π‘π‘Žπ‘‘π‘Žβ„Ž 𝑖𝑛𝑖 π‘‘π‘–π‘ π‘’π‘Ÿπ‘Žβ„Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘™π‘Ž π‘’π‘™π‘Žπ‘šπ‘Ž π΄π‘π‘’β„Ž, πΎπ‘Žπ‘‘π‘™π‘– π‘€π‘Žπ‘™π‘–π‘˜π‘œπ‘’π‘™ 𝐴𝑑𝑖𝑙; π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘šπ‘Žπ‘™π‘Žβ„Ž β„Žπ‘Žπ‘‘π‘–π‘Žβ„Ž π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘π‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž 𝑖𝑛𝑖.

π‘†π‘’π‘šπ‘œπ‘”π‘Ž 𝑖𝑛𝑖 π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘Žπ‘›π‘”π‘”π‘Žπ‘ π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘– π‘—π‘Žπ‘šπ‘–π‘›π‘Žπ‘› π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘  π‘›π‘–π‘Žπ‘‘ π‘π‘Žπ‘–π‘˜ π‘π‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž, π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘‘π‘–π‘˜π‘Ž π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘‘π‘Ž 𝑑𝑖 𝑔𝑒𝑑𝑒𝑛𝑔 π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘›π‘—π‘Žπ‘‘π‘– π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ 𝑠𝑒𝑐𝑖 π΄π‘›π‘‘π‘Ž 𝑖𝑛𝑖, π‘ π‘Žπ‘Žπ‘‘ π΄π‘›π‘‘π‘Ž π‘šπ‘’π‘šπ‘Žπ‘›π‘—π‘Žπ‘‘π‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘œπ‘Ž π‘˜π‘’ πΏπ‘Žπ‘›π‘”π‘–π‘‘ π‘‘π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘šπ‘œβ„Žπ‘œπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘˜π‘Žβ„Ž π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘Œπ‘Žπ‘›π‘” π‘€π‘Žβ„Žπ‘Ž πΎπ‘’π‘Žπ‘ π‘Ž, π‘–π‘›π‘”π‘Žπ‘‘π‘™π‘Žβ„Ž π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž π‘π‘’π‘˜π‘Žπ‘›π‘™π‘Žβ„Ž π‘šπ‘’π‘ π‘’β„Ž π΄π‘›π‘‘π‘Ž, π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘–π‘›π‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘–π‘›π‘”π‘–π‘›π‘˜π‘Žπ‘› π‘Žπ‘π‘Ž 𝑝𝑒𝑛 π‘ π‘’π‘™π‘Žπ‘–π‘› π‘šπ‘’π‘šπ‘Žπ‘—π‘’π‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘šπ‘Žπ‘˜π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘ π‘’π‘—π‘Žβ„Žπ‘‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘Žπ‘› π΄π‘›π‘‘π‘Ž.

πΌπ‘›π‘”π‘Žπ‘‘π‘™π‘Žβ„Ž π‘—π‘’π‘”π‘Ž, π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž π΄π‘›π‘‘π‘Ž 𝑝𝑒𝑛 π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘šπ‘’π‘šπ‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘˜π‘Žπ‘› π‘—π‘Žπ‘›π‘—π‘– π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘π‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž, π‘‘π‘Žπ‘› π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž π‘π‘Žπ‘”π‘– π‘ π‘’π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘€π‘’π‘ π‘™π‘–π‘š, π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘˜π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘ π‘’π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” πΎπ‘Ÿπ‘–π‘ π‘‘π‘’π‘›, π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘™π‘Žβ„Ž π‘˜π‘’π‘€π‘Žπ‘—π‘–π‘π‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘‘ π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘π‘Žπ‘‘π‘– π‘—π‘Žπ‘›π‘—π‘– π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘‘π‘–π‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘˜π‘Žπ‘›."

​π·π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› 𝑖𝑛𝑖, π‘ π‘’π‘—π‘Žπ‘Ÿπ‘Žβ„Ž π‘”π‘Žπ‘Ÿπ‘–π‘  π‘π‘’π‘ π‘Žπ‘Ÿ π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž π΄π‘π‘’β„Ž π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘‘π‘–π‘ π‘Žπ‘šπ‘π‘Žπ‘–π‘˜π‘Žπ‘›. π‘†π‘’π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘”, π‘šπ‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘˜π‘–π‘‘π‘Ž π‘™π‘–β„Žπ‘Žπ‘‘ π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘›π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘ π‘™π‘’π‘π‘–β„Ž π‘‘π‘’π‘˜π‘Žπ‘‘ π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘™π‘’π‘– π‘“π‘œπ‘‘π‘œ-π‘“π‘œπ‘‘π‘œ π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘Ÿπ‘’π‘π‘Ÿπ‘œπ‘‘π‘’π‘˜π‘ π‘– 𝑑𝑖 𝑠𝑖𝑛𝑖.

π‘€π‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ 𝑖𝑛𝑖 π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘–π‘Ÿπ‘– 𝑑𝑖 π‘π‘’π‘ π‘Žπ‘‘ π‘˜π‘œπ‘‘π‘Ž πΎπ‘œπ‘’π‘‘π‘Ž π‘…π‘Žπ‘‘π‘—π‘Ž (π΅π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž π΄π‘π‘’β„Ž) 𝑑𝑖 π‘ π‘Žπ‘šπ‘π‘–π‘›π‘” π‘π‘Žπ‘ π‘Žπ‘Ÿ 𝑑𝑖 π½π‘Žπ‘™π‘Žπ‘› πΎπ‘œ̈β„Žπ‘™π‘’π‘Ÿ (πΎπ‘œ̈β„Žπ‘™π‘’π‘Ÿπ‘€π‘’π‘”), π‘¦π‘Žπ‘–π‘‘π‘’ π‘ π‘Žπ‘™π‘Žβ„Ž π‘ π‘Žπ‘‘π‘’ π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ 𝑠𝑖𝑠𝑖 π‘¦π‘Žπ‘›π‘” 𝑑𝑖𝑠𝑒𝑏𝑒𝑑 π‘‡π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘› π½π‘’π‘™π‘–π‘Žπ‘›π‘Ž (π½π‘’π‘™π‘–π‘Žπ‘›π‘Ž-π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘˜). 𝐷𝑖 𝑠𝑖𝑛𝑖, 𝑑𝑖 π‘‘π‘’π‘π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘™π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘, π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘˜π‘’ 𝑠𝑒𝑔𝑖 π‘™π‘–π‘šπ‘Ž π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘‘π‘’π‘˜π‘Žπ‘› π‘šπ‘Žπ‘Ÿπ‘šπ‘’π‘Ÿ, π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘›π‘π‘Žπ‘›π‘‘π‘’π‘šπ‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žβ„Žπ‘’π‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘”π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘› 1873—1913. 𝐷𝑖 π‘‘π‘’π‘˜π‘Žπ‘‘ 𝑠𝑖𝑛𝑖 π‘—π‘’π‘”π‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘π‘œβ„Žπ‘œπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘—π‘Žπ‘Ÿπ‘Žβ„Ž (π‘¦π‘Žπ‘›π‘” 𝑑𝑖𝑠𝑒𝑏𝑒𝑑 π‘π‘œβ„Žπ‘œπ‘› π‘”π‘’π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘›π‘”, π‘†π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘’π‘™π‘–π‘Ž π‘“π‘œπ‘’π‘‘π‘–π‘‘π‘Ž, 𝐿.), π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ 𝑑𝑖 π‘šπ‘Žπ‘›π‘Ž [𝐺𝑒]π‘›π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘™ πΎπ‘œ̈β„Žπ‘™π‘’π‘Ÿ π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘˜π‘’π‘›π‘Ž π‘‘π‘–π‘šπ‘Žβ„Ž π‘π‘Žπ‘›π‘Žπ‘  (π‘π‘’π‘™π‘’π‘Ÿπ‘’) π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘šπ‘Žπ‘‘π‘–π‘˜π‘Žπ‘›.

π‘†π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘Ÿ 𝑏𝑒𝑠𝑖 π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘’π‘™π‘–π‘™π‘–π‘›π‘”π‘– π‘π‘’π‘™π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘™π‘’π‘Žπ‘ , π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘› π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘”π‘Žπ‘¦π‘Ž π΅π‘–π‘§π‘Žπ‘›π‘‘π‘–π‘’π‘š π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘ π‘Žπ‘™π‘–π‘ π‘Œπ‘’π‘›π‘Žπ‘›π‘– π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘”π‘– π‘‘π‘Žπ‘› π‘ π‘Žπ‘šπ‘Ž 𝑠𝑖𝑠𝑖 (π‘™π‘–β„Žπ‘Žπ‘‘ π‘‘π‘’π‘›π‘Žβ„Ž), π‘ π‘’π‘™π‘’π‘Ÿπ‘’β„Žπ‘›π‘¦π‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘–π‘Ÿπ‘–π‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘π‘Žπ‘‘π‘’ π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž πΈπ‘Ÿπ‘œπ‘π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘Žπ‘¦π‘’ π‘—π‘Žπ‘‘π‘–. 𝐷𝑖 𝑠𝑖𝑠𝑖 π‘‡π‘–π‘šπ‘’π‘Ÿ π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘“π‘Žπ‘ π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘’π‘π‘Žπ‘› π‘ π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘šπ‘π‘– π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–β„Žπ‘–π‘Žπ‘  π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘˜π‘Žπ‘¦π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘ π‘π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘Ž π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘–π‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘‘ (π‘‘π‘Ÿπ‘Žπ‘π‘”π‘’π‘£π‘’π‘™) π‘”π‘Žπ‘¦π‘Ž π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž πΎπ‘’π‘›π‘œ, π‘¦π‘Žπ‘›π‘” 𝑑𝑖 π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žβ„Žπ‘›π‘¦π‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘Žπ‘ π‘Žπ‘›π‘” π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π‘—π‘Žπ‘š, 𝑑𝑖 π‘šπ‘Žπ‘›π‘Ž π‘Žπ‘›π‘”π‘˜π‘Ž π‘—π‘Žπ‘šπ‘›π‘¦π‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘’π‘›π‘—π‘’π‘˜π‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘Žπ‘›π‘”π‘˜π‘Ž π΄π‘Ÿπ‘Žπ‘.

𝐷𝑖 π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘€π‘Žβ„Ž π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘›π‘—π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘›π‘”π‘”π‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘ π‘Žπ‘™π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘ π‘– π‘Žπ‘–π‘Ÿ, π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘”-π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘šπ‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘šπ‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘–β„Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘Žπ‘˜π‘– π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜π‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘˜π‘œπ‘‘π‘œπ‘Ÿ 𝑑𝑖 π‘π‘’π‘Ÿπ‘—π‘Žπ‘™π‘Žπ‘›π‘Žπ‘›, π‘ π‘’π‘π‘’π‘™π‘’π‘š π‘–π‘Ž π‘šπ‘’π‘šπ‘Žπ‘ π‘’π‘˜π‘– π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ 𝑠𝑒𝑐𝑖 π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘. π½π‘–π‘˜π‘Ž π‘ π‘’π‘ π‘’π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘›π‘Žπ‘–π‘˜π‘– π‘ π‘’π‘π‘’π‘™π‘’β„Ž π‘Žπ‘›π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘Žπ‘›π‘”π‘”π‘Ž π‘šπ‘Žπ‘Ÿπ‘šπ‘’π‘Ÿ, π‘šπ‘Žπ‘˜π‘Ž π‘–π‘Ž π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘ π‘Žπ‘šπ‘π‘Žπ‘– 𝑑𝑖 π‘ π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘šπ‘π‘– π‘‘π‘’π‘π‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” 𝑑𝑖𝑛𝑔𝑔𝑖 π‘‘π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘’π‘˜π‘Ž 𝑑𝑖 π‘‘π‘–π‘”π‘Ž 𝑠𝑖𝑠𝑖, π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘π‘–π‘ π‘Žβ„Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘Ÿπ‘’π‘Žπ‘›π‘” π‘’π‘‘π‘Žπ‘šπ‘Ž (π‘Ÿπ‘’π‘Žπ‘›π‘” π‘ β„Žπ‘Žπ‘™π‘Žπ‘‘) π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘Ÿ π‘˜π‘Žπ‘¦π‘’. π‘ƒπ‘Žπ‘”π‘Žπ‘Ÿ 𝑖𝑛𝑖 β„Žπ‘Žπ‘›π‘¦π‘Ž π‘‘π‘–π‘π‘’π‘˜π‘Ž π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž β„Žπ‘Žπ‘Ÿπ‘– π½π‘’π‘šπ‘Žπ‘‘ π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘–π‘π‘Žπ‘‘π‘Žβ„Ž π‘‘π‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘šπ‘Žπ‘˜π‘ π‘’π‘‘π‘˜π‘Žπ‘› π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘šπ‘’π‘›π‘π‘’π‘”π‘Žβ„Ž π‘Žπ‘›π‘—π‘–π‘›π‘” π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘œπ‘‘π‘œπ‘Ÿπ‘– π‘Ÿπ‘’π‘Žπ‘›π‘”π‘Žπ‘› 𝑑𝑖 π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘šπ‘›π‘¦π‘Ž.​ πΏπ‘Žπ‘›π‘‘π‘Žπ‘– π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘ π‘’π‘™π‘’π‘Ÿπ‘’β„Žπ‘›π‘¦π‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘’π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘šπ‘Žπ‘Ÿπ‘šπ‘’π‘Ÿ π‘π‘’π‘‘π‘–β„Ž π‘ π‘Žπ‘›π‘”π‘Žπ‘‘π‘™π‘Žβ„Ž π‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž.

πΏπ‘’π‘›π‘”π‘˜π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘›-π‘™π‘’π‘›π‘”π‘˜π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘™π‘–β„Žπ‘Žπ‘‘ π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘“π‘Žπ‘ π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘’π‘π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘’π‘šπ‘π‘’ π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘‘π‘–π‘Žπ‘›π‘”-π‘‘π‘–π‘Žπ‘›π‘” 𝑏𝑒𝑠𝑖 π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘‘, π‘ π‘’π‘šπ‘’π‘›π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žβ„Ž 𝑔𝑒𝑑𝑒𝑛𝑔 π‘—π‘’π‘”π‘Ž π‘‘π‘–π‘π‘–π‘ π‘Žβ„Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘›π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘šπ‘π‘Žβ„Žπ‘Žπ‘› π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘™π‘’π‘›π‘”π‘˜π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘Žπ‘›π‘” π‘ π‘’π‘Ÿπ‘’π‘π‘Ž.

​𝐷𝑖 π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘  π‘Ÿπ‘’π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žβ„Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ 𝑠𝑒𝑔𝑖 π‘’π‘›π‘Žπ‘š, π‘šπ‘’π‘™π‘’π‘›π‘”π‘˜π‘’π‘›π‘” π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π‘˜π‘’π‘π‘Žβ„Ž π‘’π‘‘π‘Žπ‘šπ‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘”π‘Žβ„Ž, π‘¦π‘Žπ‘›π‘” 𝑑𝑖𝑑𝑒𝑑𝑒𝑝𝑖 π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘Žπ‘¦π‘’ π‘˜π‘’π‘π‘–π‘™ (π‘¦π‘Žπ‘›π‘” 𝑑𝑖 π»π‘–π‘›π‘‘π‘–π‘Ž π‘‘π‘–π‘˜π‘’π‘›π‘Žπ‘™ π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘– π‘ π‘–π‘Ÿπ‘Žπ‘π‘π‘’π‘›) π‘‘π‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘™π‘’π‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘π‘– π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘›π‘π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘”π‘Ž π‘π‘’π‘ π‘Žπ‘Ÿ, 𝑑𝑖 π‘šπ‘Žπ‘›π‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘Žπ‘ π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘Ž π‘π‘œπ‘™π‘Ž π‘“π‘Žπ‘ π‘’π‘‘. π΅π‘œπ‘™π‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘’π‘ π‘Žπ‘Ÿ π‘‘π‘–π‘™π‘Žπ‘π‘–π‘ π‘– π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘˜, π‘ π‘’π‘‘π‘Žπ‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘™π‘’π‘π‘–β„Ž π‘˜π‘’π‘π‘–π‘™, π‘ π‘’π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘– β„Žπ‘Žπ‘™π‘›π‘¦π‘Ž π‘π‘’π‘›π‘π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘Žπ‘› π‘Žπ‘™π‘Žπ‘ π‘›π‘¦π‘Ž, π‘‘π‘–π‘™π‘Žπ‘π‘–π‘ π‘– π‘’π‘šπ‘Žπ‘ . π΄π‘‘π‘Žπ‘ π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘›π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘šπ‘π‘Žβ„Žπ‘Žπ‘› 𝑑𝑖𝑑𝑒𝑑𝑒𝑝𝑖 π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› 𝑔𝑒𝑛𝑑𝑒𝑛𝑔 π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘Žβ„Ž.

​𝐷𝑖 π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘  π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žβ„Ž, π‘‘π‘–π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘› π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Žπ‘– π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘™π‘˜π‘œπ‘› 𝑠𝑒𝑑𝑖𝑛𝑔𝑔𝑖 π‘˜π‘–π‘Ÿπ‘Ž-π‘˜π‘–π‘Ÿπ‘Ž 10 π‘šπ‘’π‘‘π‘’π‘Ÿ π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘’π‘™π‘–π‘™π‘–π‘›π‘”π‘– π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘™π‘’π‘Žπ‘Ÿ, 𝑑𝑖 π‘šπ‘Žπ‘›π‘Ž π‘ π‘’π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” 𝑏𝑖𝑙𝑒𝑒𝑒̈ (π‘π‘–π‘™π‘Žπ‘™) π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘’π‘šπ‘Žπ‘›π‘‘π‘Žπ‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘› π‘ π‘’π‘Ÿπ‘’π‘Žπ‘› (π‘π‘Žπ‘›π‘”/π‘Žπ‘§π‘Žπ‘›) π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘–π‘π‘Žπ‘‘π‘Žβ„Ž π‘Ÿπ‘–π‘‘π‘’π‘Žπ‘™ π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘ π‘’π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Žπ‘›π‘”. ¹) π‘ƒπ‘Žπ‘‘π‘Ž π‘€π‘Žπ‘˜π‘‘π‘’ π‘π‘Žπ‘”π‘– π‘π‘’π‘‘π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘› π‘ π‘œπ‘Ÿπ‘’ β„Žπ‘Žπ‘Ÿπ‘–, π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘šπ‘’π‘›π‘–π‘˜π‘šπ‘Žπ‘‘π‘– π‘π‘’π‘šπ‘Žπ‘›π‘‘π‘Žπ‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘ π‘Žπ‘›π‘”π‘Žπ‘‘ π‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž 𝑑𝑖 π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘  π‘™π‘’π‘šπ‘π‘Žβ„Ž π΄π‘π‘’β„Ž π΅π‘’π‘ π‘Žπ‘Ÿ (πΊπ‘Ÿπ‘œπ‘œπ‘‘-𝐴𝑑𝑗𝑒̀β„Ž) π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘π‘Žπ‘™π‘˜π‘œπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘™π‘–π‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘Ÿ 𝑖𝑛𝑖, π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘–π‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘– π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘›π‘Žπ‘–π‘˜π‘– π‘‘π‘Žπ‘›π‘”π‘”π‘Ž.

​π‘†π‘Žπ‘Žπ‘‘ π‘šπ‘’π‘™π‘–β„Žπ‘Žπ‘‘ π‘π‘’π‘›π‘‘π‘Žπ‘›π‘” π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘– 𝑖𝑛𝑖, π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘ π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘—π‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘”π‘Žπ‘‘ π‘˜π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘™π‘– π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘šπ‘Žπ‘ π‘Ž π‘˜π‘’π‘‘π‘–π‘˜π‘Ž π‘€π‘–π‘™π‘Žπ‘¦π‘Žβ„Ž 𝑖𝑛𝑖 π‘šπ‘’π‘›π‘—π‘Žπ‘‘π‘– π‘Žπ‘—π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘’π‘šπ‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘› 𝑠𝑒𝑛𝑔𝑖𝑑, π‘ π‘Žπ‘Žπ‘‘ π‘π‘Žπ‘›π‘¦π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘π‘Žβ„Žπ‘™π‘Žπ‘€π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘– π‘˜π‘Žπ‘šπ‘– π‘”π‘’π‘”π‘’π‘Ÿ π‘‘π‘’π‘šπ‘– π‘˜π‘’β„Žπ‘œπ‘Ÿπ‘šπ‘Žπ‘‘π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘Ž π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž, π‘›π‘Žπ‘šπ‘’π‘› 𝑑𝑖 π‘šπ‘Žπ‘›π‘Ž π‘π‘Žπ‘›π‘¦π‘Žπ‘˜ π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π΄π‘π‘’β„Ž π‘—π‘’π‘”π‘Ž π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘šπ‘’π‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ π‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘ π‘‘π‘–π‘Ÿπ‘Žβ„Žπ‘Žπ‘‘π‘Žπ‘›π‘›π‘¦π‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘˜β„Žπ‘–π‘Ÿ π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘π‘’π‘Ÿπ‘—π‘’π‘Žπ‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘Žπ‘‘π‘–π‘™ π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜π‘Ž π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘šπ‘’π‘šπ‘π‘’π‘™π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘›π‘Žβ„Ž π‘Žπ‘–π‘Ÿ π‘ π‘’π‘›π‘‘π‘–π‘Ÿπ‘–.

​π·π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘™π‘’π‘Žπ‘Ÿ, π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ 𝑖𝑛𝑖 π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘ π‘Žπ‘Ÿ π‘‘π‘–π‘˜π‘Žπ‘π‘’π‘Ÿ π‘π‘’π‘‘π‘–β„Ž; 𝑑𝑖 π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š, π‘€π‘Žπ‘Ÿπ‘›π‘Žπ‘›π‘¦π‘Ž π‘Žπ‘”π‘Žπ‘˜ π‘ π‘’π‘‘π‘’π‘Ÿβ„Žπ‘Žπ‘›π‘Ž π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘›π‘’π‘Žπ‘›π‘ π‘Ž π‘π‘–π‘Ÿπ‘’ π‘šπ‘’π‘‘π‘Ž, π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘˜π‘œπ‘›π‘‘π‘Ÿπ‘Žπ‘  π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘’π‘˜π‘–π‘Ÿπ‘Žπ‘› β„Žπ‘–π‘Žπ‘ π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘€π‘Žπ‘Ÿπ‘›π‘Ž π‘π‘œπ‘˜π‘’π‘™π‘Žπ‘‘, π‘ π‘’π‘šπ‘’π‘›π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘π‘–π‘™π‘Žπ‘Ÿ-π‘π‘–π‘™π‘Žπ‘Ÿ π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘ π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘’π‘šπ‘π‘’, π‘‘π‘–π‘π‘Žπ‘‘ π‘šπ‘Žπ‘Ÿπ‘šπ‘’π‘Ÿ π‘π‘’π‘‘π‘–β„Ž

π½π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘™π‘Ž-π‘—π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘™π‘Ž π‘π‘’π‘ π‘–π‘›π‘¦π‘Ž π‘—π‘’π‘”π‘Ž π‘π‘’π‘Ÿπ‘€π‘Žπ‘Ÿπ‘›π‘Ž π‘π‘–π‘Ÿπ‘’. π‘Œπ‘Žπ‘›π‘” π‘ π‘Žπ‘›π‘”π‘Žπ‘‘ π‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘™π‘Žβ„Ž π‘π‘Žπ‘™π‘œπ‘˜-π‘π‘Žπ‘™π‘œπ‘˜ π‘Žπ‘Ÿπ‘˜π‘–π‘‘π‘Ÿπ‘Žπ‘“ π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘’π‘˜π‘–π‘Ÿ π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘˜π‘  𝐴𝑙-π‘„π‘’π‘Ÿ'π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘™π‘Žπ‘π‘–π‘  π‘’π‘šπ‘Žπ‘  π‘šπ‘’π‘™π‘–π‘šπ‘π‘Žβ„Ž. π΅π‘Žπ‘™π‘œπ‘˜-π‘π‘Žπ‘™π‘œπ‘˜ π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘ π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘π‘œπ‘›π‘‘π‘œβ„Ž π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘¦π‘Ž 𝑠𝑒𝑛𝑖 π‘’π‘˜π‘–π‘Ÿ π‘˜π‘Žπ‘¦π‘’ π‘π‘Ÿπ‘–π‘π‘’π‘šπ‘– π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘Žπ‘–π‘˜ π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘Žπ‘ π‘–β„Ž π‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘–π‘‘π‘’π‘šπ‘’π‘˜π‘Žπ‘› 𝑑𝑖 π΄π‘π‘’β„Ž. π‘ƒπ‘’π‘˜π‘’π‘Ÿπ‘—π‘Žπ‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘šπ‘π‘’π‘‘π‘’β„Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘ π‘Žπ‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘™π‘’π‘Žπ‘Ÿ π‘π‘–π‘Žπ‘ π‘Ž 𝑖𝑛𝑖 π‘‘π‘–π‘˜π‘’π‘Ÿπ‘—π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘Žπ‘™π‘šπ‘Žπ‘Ÿβ„Žπ‘’π‘š π‘‡π‘’π‘’π‘›π‘”π‘˜π‘œπ‘’ π΄π‘Ÿπ‘Žπ‘ π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘˜π‘Žπ‘šπ‘π‘’π‘›π‘” π‘†π‘’π‘’π‘π‘œπ‘’π‘š (𝐼𝑉 π‘€π‘œπ‘’π‘˜π‘–π‘š).

​π½π‘–π‘˜π‘Ž π‘ π‘’π‘ π‘’π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘šπ‘Žπ‘ π‘’π‘˜π‘– π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘™π‘’π‘– π‘”π‘’π‘Ÿπ‘π‘Žπ‘›π‘” π‘˜π‘Žπ‘¦π‘’, π‘šπ‘Žπ‘˜π‘Ž 𝑑𝑖 β„Žπ‘Žπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘› 𝑝𝑖𝑛𝑑𝑒 π‘šπ‘Žπ‘ π‘’π‘˜ π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž 𝑑𝑖𝑛𝑑𝑖𝑛𝑔 π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘ π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π‘π‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜ π‘˜π‘Žπ‘¦π‘’ (π‘šπ‘–β„Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘) π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘›π‘—π‘’π‘˜π‘˜π‘Žπ‘› π‘Žπ‘Ÿπ‘Žβ„Ž π‘˜π‘–π‘π‘™π‘Žπ‘‘ π‘˜π‘’ π‘€π‘’π‘˜π‘˜π‘Žβ„Ž π‘π‘Žπ‘”π‘– π‘’π‘šπ‘Žπ‘‘ π‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘šπ‘Žπ‘› π‘ π‘Žπ‘Žπ‘‘ π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘˜π‘ π‘Žπ‘›π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘–π‘π‘Žπ‘‘π‘Žβ„Ž, π‘‘π‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘π‘Žπ‘‘ π‘π‘’π‘‘π‘–β„Ž π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘π‘–π‘›π‘”π‘”π‘–π‘Ÿπ‘Žπ‘› π‘’π‘šπ‘Žπ‘ . 𝐷𝑖 π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š, 𝑑𝑖 π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘  π‘π‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜ π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘, π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘’π‘˜π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘ π‘– π‘ π‘’π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žβ„Ž π‘π‘–π‘›π‘‘π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘ π‘–π‘›π‘Žπ‘Ÿ π‘˜π‘’π‘’π‘šπ‘Žπ‘ π‘Žπ‘›.

​𝐷𝑖 π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘π‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜ π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘, 𝑠𝑒𝑑𝑖𝑛𝑔𝑔𝑖 π‘‘π‘’π‘Ž π‘Žπ‘›π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘Žπ‘›π‘”π‘”π‘Ž, π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž π‘šπ‘–π‘šπ‘π‘Žπ‘Ÿ π‘˜π‘Žπ‘¦π‘’ π‘π‘’π‘Ÿπ‘šπ‘Žπ‘›π‘’π‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘’π‘˜π‘–π‘Ÿ π‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž π‘‘π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘Ÿπ‘™π‘Žπ‘π‘–π‘  π‘’π‘šπ‘Žπ‘  π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘€π‘Žβ„Ž (π‘π‘–π‘šπ‘π‘Ž), 𝑑𝑖 π‘šπ‘Žπ‘›π‘Ž π‘˜β„Žπ‘Žπ‘‘π‘–π‘ π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘šπ‘π‘–π‘™ π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž β„Žπ‘Žπ‘Ÿπ‘– π½π‘’π‘šπ‘Žπ‘‘ π‘ π‘Žπ‘Žπ‘‘ π‘šπ‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘˜β„Žπ‘œπ‘‘π‘π‘Žβ„Žπ‘›π‘¦π‘Ž. πΏπ‘’π‘π‘–β„Ž π‘™π‘Žπ‘›π‘—π‘’π‘‘, 𝑑𝑖 π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘π‘’π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘π‘Ž π‘™π‘Žπ‘šπ‘π‘’ π‘”π‘Žπ‘›π‘‘π‘’π‘›π‘” π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘™π‘’π‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘π‘– π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘™π‘Žπ‘šπ‘π‘’ π‘šπ‘–π‘›π‘¦π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘Žπ‘›π‘Žβ„Ž. π‘†π‘’π‘—π‘Žπ‘’β„Ž π‘™π‘Žπ‘šπ‘π‘’-π‘™π‘Žπ‘šπ‘π‘’ π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘ π‘šπ‘Žπ‘ π‘–β„Ž π‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘–π‘”π‘’π‘›π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘›—π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘’π‘›π‘Ž π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘ π‘Žπ‘Ÿ π‘ π‘’π‘‘π‘Žβ„Ž π‘™π‘Žπ‘šπ‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘π‘’π‘Ÿπ‘“π‘’π‘›π‘”π‘ π‘–—π‘™π‘Žπ‘šπ‘π‘’-π‘™π‘Žπ‘šπ‘π‘’ 𝑖𝑑𝑒 π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘›π‘¦π‘Žπ‘™π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘šπ‘Žπ‘™π‘Žπ‘š β„Žπ‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘Ÿπ‘Žπ‘¦π‘Ž 𝑑𝑖 π‘Žπ‘˜β„Žπ‘–π‘Ÿ π‘šπ‘Žπ‘ π‘Ž π‘π‘’π‘Žπ‘ π‘Ž.

π΅π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žβ„Ž π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘›π‘Žπ‘› (π‘Ÿπ‘’π‘Žπ‘›π‘” π‘’π‘‘π‘Žπ‘šπ‘Ž) π‘‘π‘’π‘Ÿβ„Žπ‘’π‘π‘’π‘›π‘” π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘™π‘’π‘– π‘ π‘’π‘π‘’π‘Žβ„Ž 𝑝𝑖𝑛𝑑𝑒 𝑑𝑖 π‘ π‘’π‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘˜π‘Žπ‘›π‘Žπ‘› π‘šπ‘–β„Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘ π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘™π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘›π‘”, 𝑑𝑖 π‘šπ‘Žπ‘›π‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘Žπ‘›π‘”π‘”π‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘—π‘’ π‘˜π‘’ π‘”π‘Žπ‘™π‘’π‘Ÿπ‘– π‘šπ‘’π‘™π‘–π‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘Ÿ π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘π‘Žβ„Ž. 

𝐷𝑖 π‘™π‘’π‘Žπ‘Ÿ π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘, 𝑑𝑖 𝑠𝑖𝑠𝑖 π‘‘π‘’π‘π‘Žπ‘› π‘ π‘’π‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘˜π‘–π‘Ÿπ‘– π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘Žπ‘›π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘›π‘”π‘”π‘Ž, π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘’π‘Ž π‘π‘Žπ‘˜ π‘Žπ‘–π‘Ÿ π‘π‘Žπ‘‘π‘’ (π‘˜π‘’π‘™π‘Žβ„Ž), π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘“π‘’π‘›π‘”π‘ π‘– π‘π‘Žπ‘”π‘– π‘’π‘šπ‘Žπ‘‘ π‘π‘’π‘Ÿπ‘–π‘šπ‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” 𝑖𝑛𝑔𝑖𝑛 π‘šπ‘’π‘šπ‘Žπ‘ π‘’π‘˜π‘– π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ 𝑠𝑒𝑐𝑖 π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘, π‘—π‘–π‘˜π‘Ž π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜π‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘˜π‘’π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘Žπ‘› 𝑠𝑒𝑐𝑖 π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘Ÿπ‘–π‘‘π‘’π‘Žπ‘™, π‘Žπ‘”π‘Žπ‘Ÿ π‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘˜π‘’π‘˜π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘ π‘’β„Žπ‘Žπ‘› (𝑀𝑒𝑑𝑒) π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘€π‘Žπ‘—π‘–π‘π‘˜π‘Žπ‘›; π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘’π‘›π‘Ž π‘ π‘–π‘Žπ‘π‘Žπ‘π‘’π‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ 𝑠𝑒𝑐𝑖 π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘Ÿπ‘–π‘‘π‘’π‘Žπ‘™ π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ β„Žπ‘Žπ‘›π‘¦π‘Ž π‘‘π‘–π‘™π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘˜π‘’π‘˜π‘Žπ‘› π‘–π‘π‘Žπ‘‘π‘Žβ„Ž π‘‘π‘’π‘‘π‘Žπ‘π‘– π‘—π‘’π‘”π‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘‘π‘–π‘›π‘”π‘”π‘Žπ‘™ 𝑑𝑖 π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘.

πΎπ‘Žπ‘Ÿπ‘’π‘›π‘Ž π‘ π‘’π‘ π‘’π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘™π‘’π‘– π‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘– π‘‘π‘–π‘›π‘‘π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘Žπ‘™π‘Žπ‘šπ‘– (π‘‘π‘–π‘‘π‘’π‘Ÿ, π‘šπ‘’π‘šπ‘π‘’π‘Žπ‘›π‘” β„Žπ‘Žπ‘—π‘Žπ‘‘, π‘šπ‘’π‘›π‘¦π‘’π‘›π‘‘π‘’β„Ž π‘ π‘’π‘ π‘’π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– 𝑗𝑒𝑛𝑖𝑠 π‘˜π‘’π‘™π‘Žπ‘šπ‘–π‘› π‘™π‘Žπ‘–π‘›, 𝑑𝑙𝑙.) π‘π‘’π‘Ÿπ‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘” π‘˜π‘Žπ‘™π‘– π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘‘π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘™π‘Žπ‘š π‘˜π‘’π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ 𝑠𝑒𝑐𝑖 π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž β„Žπ‘’π‘˜π‘’π‘š, π‘šπ‘Žπ‘˜π‘Ž π‘π‘’π‘›π‘¦π‘’π‘π‘–π‘Žπ‘› π‘Ÿπ‘–π‘‘π‘’π‘Žπ‘™ (𝑀𝑒𝑑𝑒) π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘šπ‘’π‘›π‘”β„Žπ‘–π‘™π‘Žπ‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜π‘ π‘’π‘π‘–π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘ π‘ π‘’π‘π‘’π‘™π‘’π‘š π‘–π‘π‘Žπ‘‘π‘Žβ„Ž π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘π‘Ÿπ‘Žπ‘˜π‘‘π‘–π‘  π‘ π‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘” π‘˜π‘Žπ‘™π‘– π‘‘π‘–π‘π‘’π‘Ÿπ‘™π‘’π‘˜π‘Žπ‘›.

πΏπ‘’π‘π‘–β„Ž π‘—π‘Žπ‘’β„Ž π‘™π‘Žπ‘”π‘–, 𝑑𝑖 π‘π‘Žπ‘”π‘–π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘™π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘›π‘”, π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘–π‘ π‘Žβ„Ž π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘›π‘Žπ‘› π‘’π‘‘π‘Žπ‘šπ‘Ž, π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘‘π‘’π‘Ž π‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘›π‘Žπ‘› π‘‘π‘Žπ‘šπ‘π‘Žβ„Žπ‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘šπ‘Žπ‘˜π‘ π‘’π‘‘π‘˜π‘Žπ‘› π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘–π‘›π‘Žπ‘ π‘π‘Žπ‘”π‘– π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘”-π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘—π‘Žπ‘’β„Ž π‘‘π‘Žπ‘› π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘šπ‘’π‘›π‘’π‘šπ‘’π‘˜π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘’π‘‘π‘’β„Ž 𝑑𝑖 π‘‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘‘ π‘™π‘Žπ‘–π‘›.

​π‘†π‘’π‘ π‘’π‘Žπ‘‘π‘’ π‘ π‘’π‘π‘’π‘Ÿπ‘‘π‘– π‘˜π‘Žπ‘  π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ 𝑑𝑖 π½π‘Žπ‘€π‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘Žπ‘‘π‘Ž 𝑑𝑖 𝑠𝑖𝑛𝑖. π·π‘’π‘™π‘’π‘›π‘¦π‘Ž π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π‘šπ‘’π‘šπ‘–π‘™π‘–π‘˜π‘– π‘π‘’π‘π‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘π‘Ž π‘ π‘Žπ‘€π‘Žβ„Ž (π‘œπ‘’π‘šπ‘œ̀𝑛𝑔 π‘ π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž), π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘€π‘Žπ‘Ÿπ‘–π‘ π‘˜π‘Žπ‘› π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘π‘’π‘šπ‘–π‘™π‘–π‘˜ π‘Žπ‘ π‘™π‘–π‘›π‘¦π‘Ž π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘– π‘¦π‘Žπ‘¦π‘Žπ‘ π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘Žπ‘”π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘Žπ‘› (π‘€π‘Žπ‘˜π‘’π‘’π‘’̈β„Ž). π·π‘Žπ‘Ÿπ‘– 𝑠𝑖𝑑𝑒, π‘ π‘’π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘™π‘Žπ‘”π‘– π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘–π‘ π‘Ž; π‘Žπ‘π‘Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘ π‘Žπ‘Žπ‘‘ 𝑖𝑛𝑖 π‘šπ‘Žπ‘ π‘–β„Ž 𝑑𝑖𝑠𝑒𝑏𝑒𝑑 π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘›π‘Žπ‘šπ‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘’π‘π‘’π‘‘ π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘™π‘Žβ„Ž π‘‘π‘’π‘Ž π‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘Žπ‘›π‘Žβ„Ž, π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘ƒπ‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘‘π‘–π‘ π‘’π‘Ÿπ‘Žβ„Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘–π‘šπ‘’π‘’π‘š (π‘–π‘šπ‘Žπ‘š) π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘–π‘”π‘Žπ‘—π‘–, π‘ π‘’π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘‡π‘’π‘’π‘›π‘”π‘˜π‘œπ‘’ π½π‘Žβ„Žπ‘—π‘Ž, π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž 𝑏𝑖𝑙𝑒𝑒𝑒̈ (π‘π‘–π‘™π‘Žπ‘™) π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘–π‘”π‘Žπ‘—π‘–, π‘ π‘’π‘˜π‘Žπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” 𝐿𝑒𝑒𝑏𝑒̀ π·π‘œπ‘’π‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘–. π‘ƒπ‘’π‘›π‘”π‘’π‘‘π‘Žπ‘› π‘˜π‘’π‘Žπ‘”π‘Žπ‘šπ‘Žπ‘Žπ‘› π‘§π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘‘ (π‘‘π‘—π‘Žπ‘˜π‘’π‘’π‘’̈𝑑) π‘‘π‘Žπ‘› π‘“π‘–π‘‘π‘Ÿπ‘Žβ„Ž (π‘π‘–π‘‘π‘Ÿπ‘Žβ„Ž) π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘‘π‘–π‘π‘’π‘Ÿπ‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜π‘˜π‘Žπ‘› π‘π‘Žπ‘”π‘– π‘π‘’π‘Ÿπ‘ π‘œπ‘›π‘’π‘™ π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘.

​π‘ƒπ‘’π‘—π‘Žπ‘π‘Žπ‘‘ π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘Žπ‘›π‘”π‘˜π‘Žπ‘‘ π‘œπ‘™π‘’β„Ž π‘˜π‘Žπ‘šπ‘– 𝑑𝑖 πΎπ‘œπ‘’π‘‘π‘Ž-π‘…π‘Žπ‘‘π‘—π‘Ž π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘”π‘’π‘™π‘Žπ‘Ÿ π‘ƒπ‘Žπ‘›π‘”β„Žπ‘œπ‘’π‘™π‘œπ‘’-πΏπ‘Žπ‘›π‘‘π‘Ÿπ‘Žπ‘Žπ‘‘ (π‘ π‘Žπ‘Žπ‘‘ 𝑖𝑛𝑖 π‘ π‘’π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘€π‘’π‘™π‘Žπ‘¦π‘’ π‘π‘’π‘Ÿπ‘›π‘Žπ‘šπ‘Ž π‘‡π‘œπ‘’π‘Žπ‘›π‘˜π‘œπ‘’ π‘π‘Žπ‘› π‘€π‘œπ‘’π‘‘π‘Ž) π‘šπ‘’π‘™π‘Žπ‘¦π‘Žπ‘›π‘– π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘”π‘Žπ‘– π‘π‘’π‘›π‘Žπ‘ π‘–β„Žπ‘Žπ‘‘ π‘π‘Žπ‘”π‘– π‘ƒπ‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘‘π‘–π‘™π‘Žπ‘› π‘π‘’π‘”π‘’π‘Ÿπ‘– (πΏπ‘Žπ‘›π‘‘π‘Ÿπ‘Žπ‘Žπ‘‘) π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘˜ π‘π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘‘π‘’π‘˜ π‘›π‘œπ‘›-π΄π‘π‘’β„Ž, π‘‘π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘€π‘Žπ‘™π‘– π‘›π‘–π‘˜π‘Žβ„Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘‘π‘’π‘›π‘—π‘’π‘˜ π‘π‘Žπ‘”π‘– π‘π‘’π‘›π‘‘π‘’π‘‘π‘’π‘˜ π‘›π‘œπ‘›-π΄π‘π‘’β„Ž, π‘‘π‘’π‘‘π‘Žπ‘π‘– π‘ π‘’π‘π‘Žπ‘Ÿπ‘Ž π‘Ÿπ‘’π‘ π‘šπ‘– π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘šπ‘’π‘šπ‘–π‘™π‘–π‘˜π‘– π‘’π‘Ÿπ‘’π‘ π‘Žπ‘› π‘‘π‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘› π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘.

​π‘€π‘’π‘™π‘Žπ‘™π‘’π‘– π‘π‘’π‘šπ‘π‘Žπ‘›π‘”π‘’π‘›π‘Žπ‘› π‘šπ‘Žπ‘ π‘—π‘–π‘‘ π΄π‘π‘’β„Ž π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž 𝑖𝑛𝑖, π‘ƒπ‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘–π‘›π‘‘π‘Žβ„Ž π»π‘–π‘›π‘‘π‘–π‘Ž π΅π‘’π‘™π‘Žπ‘›π‘‘π‘Ž π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘šπ‘’π‘šπ‘π‘’π‘˜π‘‘π‘–π‘˜π‘Žπ‘› π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘˜π‘Ž π‘‘π‘’π‘‘π‘Žπ‘ π‘ π‘’π‘‘π‘–π‘Ž π‘π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘—π‘Žπ‘›π‘—π‘– π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘›π‘Žβ„Ž π‘‘π‘–π‘’π‘π‘Žπ‘π‘˜π‘Žπ‘›. π‘†π‘’π‘‘π‘–π‘Žπ‘ π‘œπ‘Ÿπ‘Žπ‘›π‘” π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘’π‘™π‘Žβ„Ž π‘šπ‘’π‘™π‘–β„Žπ‘Žπ‘‘π‘›π‘¦π‘Ž π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘šπ‘’π‘›π‘”π‘Žπ‘˜π‘’π‘– π‘π‘Žβ„Žπ‘€π‘Ž π‘π‘’π‘˜π‘‘π‘– π‘˜π‘’π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘Žβ„Žπ‘Žπ‘› β„Žπ‘Žπ‘‘π‘– π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘›π‘¦π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘‘π‘’π‘Ÿβ„Žπ‘Žπ‘‘π‘Žπ‘ π‘Ÿπ‘Žπ‘˜π‘¦π‘Žπ‘‘ π΄π‘π‘’β„Ž 𝑖𝑛𝑖, π‘—π‘’π‘”π‘Ž π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– 𝑠𝑒𝑑𝑒𝑑 π‘π‘Žπ‘›π‘‘π‘Žπ‘›π‘” π‘Žπ‘Ÿπ‘ π‘–π‘‘π‘’π‘˜π‘‘π‘’π‘Ÿ, π‘šπ‘’π‘Ÿπ‘’π‘π‘Žπ‘˜π‘Žπ‘› π‘šπ‘œπ‘›π‘’π‘šπ‘’π‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘π‘’π‘Ÿπ‘šπ‘Žπ‘˜π‘›π‘Ž.

π‘π‘Žπ‘šπ‘’π‘›, π‘Žπ‘π‘Žπ‘˜π‘Žβ„Ž π‘‘π‘’π‘—π‘’π‘Žπ‘› π‘¦π‘Žπ‘›π‘” π‘‘π‘–π‘šπ‘Žπ‘˜π‘ π‘’π‘‘π‘˜π‘Žπ‘› 𝑖𝑑𝑒 π‘π‘’π‘Ÿπ‘›π‘Žβ„Ž π‘‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘Žπ‘π‘Žπ‘–? πΎπ‘Žπ‘šπ‘– π‘π‘’π‘Ÿπ‘π‘Žπ‘¦π‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜, π‘ π‘’π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜π‘›π‘¦π‘Ž π‘‘π‘–π‘‘π‘Žπ‘˜ π‘π‘’π‘Ÿπ‘›π‘Žβ„Ž π‘Žπ‘‘π‘Ž π‘π‘’π‘˜π‘‘π‘– π‘π‘’π‘›π‘”β„Žπ‘Žπ‘Ÿπ‘”π‘Žπ‘Žπ‘› π‘Žπ‘‘π‘Žπ‘  β„Žπ‘Žπ‘‘π‘–π‘Žβ„Ž 𝑖𝑛𝑖 π‘‘π‘Žπ‘Ÿπ‘– π‘π‘–β„Žπ‘Žπ‘˜ π΄π‘π‘’β„Ž. 

Dari surat Jenderal Van der Heijden yang dikutip di atas, tampak bahwa sejak pembangunan masjid tersebut, orang-orang Aceh tetap bersikap tidak acuh terlihat dan bahkan sampai sekarang masih jelas muncul setiap harinya, bahwa masjid tersebut tidak mendapat tempat di hati penduduk, bahkan sering kali menjadi objek ejekan. Ibadah yang dilakukan di dalam masjid yang dibangun oleh 'orang-orang kafir' tersebut, konon katanya, tidak ada gunanya (han sah seumajang — tidak sah salatnya). 

Jika masjid (zaman) Abdoerrahman saja sudah kurang populer karena gayanya yang menyimpang, maka pada masjid yang dibangun dengan gaya arsitektur yang sama sekali asing bagi orang Aceh ini, keadaannya jauh lebih parah.

​Bagi mereka, bangunan megah ini, sekarang maupun sebelumnya, bukanlah sebuah rumah ibadah yang memenuhi hati mereka dengan rasa hormat, melainkan hanyalah sebuah keganjilan eksotis. Orang Aceh menyebut kubah masjid yang indah itu sebagai sebuah labu (laboe), dan hiasan-hiasan bangunannya sering mereka bandingkan dengan hiasan-hiasan pawai yang ditempeli berbagai kertas warna-warni (lagèë djeunadah).

​Dari sekitar 1.000 penduduk laki-laki Aceh di kedua distrik Meuseugit Raya, di sisi kiri dan kanan sungai Aceh, hanya segelintir orang yang ikut serta dalam ibadah harian di masjid tersebut. Sebagian besar pengunjungnya adalah orang asing (Jawa dan Melayu) serta orang-orang Aceh yang kebetulan sedang berada di pasar pada waktu salat (watèë-limΓ²ng).

​Sementara itu, rendahnya minat tersebut tidak hanya disebabkan oleh asal-usul masjid yang tidak disukai oleh orang Aceh yang konservatif, tetapi juga bersumber dari pengabaian umum terhadap kewajiban agama di Aceh, terutama dalam hal ibadah (berjamaah). Kami berharap dapat mempelajari lebih lanjut tentang ibadah-ibadah ini nanti. Namun, dengan demikian, arti penting masjid bagi kehidupan rakyat pribumi baru dilihat dari satu sisi saja."

ππ„π‘π’π€πŒππ”ππ†......

Notes :

Masjid Raya Baiturrahman dalam Catatan "Nederlandsch-IndiΓ« Oud & Nieuw" (1920)

​Majalah "Nederlandsch-IndiΓ« Oud & Nieuw" (NION) edisi Juli 1920 (Tahun ke-5, No. 3) bukan sekadar arsip lama. Ia adalah salah satu jurnal bulanan paling bergengsi pada masanya, yang secara mendalam mengupas silsilah sejarah, estetika seni, kemegahan arsitektur, hingga seluk-beluk etnografi di kepulauan Nusantara.

​Dalam edisi khusus ini, peneliti kenamaan J. Kreemer (Jacob Kreemer) menyajikan studi komprehensif mengenai Masjid Raya Baiturrahman. Tulisan monumentalnya tersebut dibagi ke dalam empat pilar utama:

1. ​Sejarah & Penaklukan (1873–1874)

2. ​Pembangunan & Arsitektur (Selesai 1881)

3. ​Sosiologi & Adat Masyarakat

4. ​Teologi & Praktik Ibadah

Namun, Postingan kali ini, akan berfokus pada Bagian 1 dan 2 terlebih dahulu. Untuk Bagian 3 (Sosiologi & Adat Masyarakat) serta Bagian 4 (Teologi & Praktik Ibadah), akan kita  postingan di lain waktu.

Oleh: Chairul Hidayah
Kontributor di Masyarakat Peduli Sejarah Aceh

Tangga marmer yang memberi akses ke ruang depan,
yang dipisahkan oleh pagar kayu dari bagian utama (ruang salat) masjid

Marmeren Trap : Tangga Marmer

B

Voorhal :Serambi Depan / Ruang Depan
C
Houten Hek : Pagar Kayu
D
Middelschip: Ruang Utama / Tengah
E
Trap v/d Bovenverdiep : Tangga ke Lantai Atas
F
Waterbakken :Bak Air / Tempat Wudhu
G
Bijgebouwen : Bangunan Tambahan / Paviliun
H
Ingang Moskee Erf : Pintu Masuk Halaman Masjid

Bagian dalam masjid raya di Koeta-Radja (Banda Aceh). Mimbar (bimba) yang dilapisi emas melimpah berdiri di dalam ceruk kayu (mihrab) yang menunjukkan arah pandang ke Mekkah (kiblat). Di atasnya terdapat salah satu balok arsitektural (architrave) indah yang diukir dengan ayat-ayat Al-Qur'an."

Teungkoe Tjèh Ibrahim, sang khatib (pengkhotbah di Masjid Raya Kutaraja sekaligus Qadhi/Hakim di pengadilan agama [musapat] Kutaraja, Ulee Lheue, dan Lam Nyong; serta penjabat (wd.) Uleebalang dari distrik Masjid Raya yang terletak di luar wilayah Sagi, di tepi kanan sungai Aceh, sedang berdiri di depan rumahnya.

Masjid Raya di Kutaraja. Di sebelah kanan foto terdapat bangku marmer dengan tahun peringatan 1873—1913."



Sisa-sisa tiang kayu Masjid raya Baiturrahman
setelah kebakaran pada penyerangan Belanda pertama.

Pasar dan Masjid.
Di sebelah kanan adalah stasiun Guendda [Genta]; di sebelah kiri stasiun terdapat pohon Gloumpang [Kepuh/Kelumpang], pohon besar yang menaungi pasar; — kemudian pohon bersejarah, yang bentuknya menyerupai kalkun, tempat di mana Jenderal KΓΆhler tewas saat memimpin penyerangan ke Missigit (Masjid Aceh [Masjid Raya Baiturrahman]); — Masjid yang sedang dalam pembangunan kembali (di sebelah kiri). Foto diambil dari Klub.
​1880-1881

Tahap pembangunan masjid raya.

Banjir disaat pembangunan masjid raya.


1.Pematokan dan penggalian parit untuk pembangunan masjid raya pada masa kolonial

Mandor sedang mengawasi Pematokan dan penggalian parit untuk pembangunan masjid raya pada masa kolonial








Foto Ulee balang dengan pejabat Belanda di depan masjid raya yang sudah selesai.